کاربرد طلا در پزشکی از کاربردهای درمانی تا تحقیقاتی

طلا یک عنصر پرکاربرد در علم پزشکی است. امروزه و با پیشرفت فناوری، پزشکان متوجه کاربرد‌های صنعتی و درمانی طلا در علم پزشکی شده‌اند. طلا خواص شیمیایی و فیزیکی منحصر به‌ فردی دارد. از جمله این ویژگی‌ها می‌توان به پایداری بالا، واکنش‌ ناپذیری نسبی و رسانایی عالی آن اشاره کرد. در این مقاله با هدف بررسی کاربرد طلا در پزشکی، به تحلیل نقش‌های متنوع این فلز در حوزه‌های درمانی و تحقیقاتی می‌پردازیم. هم‌چنین از اهمیت آن در پزشکی نوین صحبت می‌کنیم. با ما همراه باشید.

چرا طلا در علم پزشکی کاربرد دارد؟

طلا چیست و چه کاربردی در پزشکی دارد؟ طلا نقشی چندوجهی در علم پزشکی ایفا می‌کند. از درمان بیماری‌ها تا استفاده در ابزارهای تحقیقاتی برای تشخیص محل بافت‌های ناسالم. اهمیت گسترده کاربرد طلا در پزشکی به ویژگی‌های خاص آن از جمله مقاومت آن در برابر خوردگی، زیست‌سازگاری بالا و خواص ضدعفونی‌کنندگی آن مربوط می‌شود. از سویی نانوذرات طلا یکی از نوآوری‌های مهم در پزشکی نوین‌اند که مسیرهای تازه‌ای را برای درمان سرطان، بیماری‌های خودایمنی و حتی بهبود روش‌های تصویربرداری پزشکی فراهم کرده‌اند. همچنین ترکیبات طلا از دیرباز در درمان آرتریت روماتوئید و سایر بیماری‌های التهابی نقش مؤثری داشته‌اند.

انواع کاربردهای طلا در علم پزشکی

طلا در گستره‌ جامعی از علوم مربوط به پزشکی و تحقیقات حول این حوزه ایفای نقش می‌کند. از درمان بیماری‌های التهابی و سرطان، تا کاربرد طلا در پزشکی برای امور تحقیقاتی در تصویربرداری و رساندن دارو به سلول‌های هدف به وسیله نانوذرات طلا و تا ساخت ابزار و زیست‌حسگر‌های پیشرفته. در اینجا با هر کدام از این موارد به تفصیل آشنا می‌شویم:

کاربرد طلا در دندانپزشکی

دندان‌پزشکان از طلا هم در ساخت براکت‌ها و ابزار ارتودنسی و هم در ساخت دندان و ایمپلنت استفاده می‌کنند. زیست‌سازگاری بالای فلز طلا، امکان واکنش‌های آلرژیک را بسیار پایین آورده و از بروز حساسیت جلوگیری می‌کند که این خود یکی از نمونه‌های بارز کاربرد طلا در پزشکی در حوزه دهان و دندان است. از سویی مقاومت کم‌نظیر طلا در برابر زنگ‌زدگی و خوردگی، این فلز را گزینه‌ای ایده‌آل برای استفاده در فضای مرطوب دهان کرده است. پزشکان امروزه از طلا در ایمپلنت‌های دندانی، پروتز دندان و درمان ارتودنسی بهره می‌برند.

طلا و آلیاژ‌های طلا به دلیل مقاومت بالا نسبت به ایجاد عفونت در ایمپلنت‌های دندانی محبوب‌اند. پروتز‌های دندانی ساخته شده از طلا نیز به دلیل طول عمر بالا، مقاومت در برابر خرابی و ظاهر زیبا، مورد توجه متخصصان قرار گرفته‌اند. در ارتودنسی نیز، براکت‌ها و اتصالات ساخته شده از طلا و آلیاژ‌های آن، به دلیل مقاومت در برابر زنگ‌‌زدگی، شکل‌‌‌پذیری آسان و کاهش امکان ایجاد حساسیت که از مزایای کاربرد طلا در پزشکی است، کاربرد زیادی دارند.

بهره‌گیری در درمان سرطان

نانو ذرات طلا در پرتو درمانی و روش‌های جدید هایپرترمیا (گرما درمانی) با جذب انرژی و تولید گرما، سلول‌های سرطانی را تخریب می‌کنند. دقت بالای کار و جلوگیری از آسیب به بافت‌های سالم، از مهم‌ترین دستاورد‌های این روش و نشان‌دهنده اهمیت کاربرد طلا در پزشکی مدرن است.

در حوزه تشخیص سرطان نیز نانو ذرات طلا نقش بسزایی در بهبود دقت تصویربرداری پزشکی در «MRI» و سی تی اسکن ایفا کرده‌اند. همان‌طور که می‌دانید از دیرباز شناسایی تومور‌ها در کوچکترین حالت و تشخیص زود هنگام، دغدغه‌ای مهم برای پزشکان این حوزه و امتیازی بسیار مهم در امکان درمان سرطان و توسعه کاربرد طلا در پزشکی بوده است.

درمان ایدز

نانوذرات طلا در درمان ایدز به‌عنوان حامل دارویی، داروی ضدویروس را به طور هدفمند به سلول آلوده می‌رسانند. تحقیقات جدید نشان داده است که نانو ذرات طلا می‌توانند آنزیم‌های کلیدی تکثیر ویروس «HIV» را مهار کنند که این موضوع جنبه‌ای حیاتی از کاربرد طلا در پزشکی عفونی را نمایان می‌سازد. در حوزه شناخت و تشخیص ایدز نیز نانوذرات طلا در طراحی زیست حس‌گرهای مربوط به شناسایی در نمونه‌های خونی کاربرد دارند.

داروسازی

از دیگر کاربرد‌های طلا در علم پزشکی استفاده خلاقانه آن در داروسازی‌ست. همان‌طور که پیش‌ازاین گفتیم، پایداری شیمیایی طلا و زیست‌سازگاری بالای آن، موجب شده که متخصصان، این فلز را به‌عنوان حامل دارویی استفاده کنند و کاربرد طلا در پزشکی دارویی را توسعه دهند. به این صورت که برای آسیب نرسیدن به سلول‌های سالم و حمله مستقیم به مورد بیماری‌زا، نانوذرات طلا دارو را به‌صورت هدفمند به تومور یا منطقه التهابی و حتی سلول‌های آلوده می‌رسانند. از سویی داروسازان ترکیبات مبتنی بر طلا را در داروهای ضدالتهابی، ضدویروسی و ضد سرطانی استفاده می‌‌کنند.

خدمات لیزری

بازتابش بالا، رسانایی حرارتی عالی و پایداری شیمیایی باعث شده که متخصصان از طلا به‌عنوان فلزی مهم و کاربردی در خدمات لیزری استفاده کنند. در این بخش، کاربرد طلا در پزشکی در تجهیزات بازتابنده لیزری، درمان‌های فتودینامیک و برش‌های دقیق بافتی دارای اهمیت است. همچنین گفتیم که طلا نقش مهمی در پرتودرمانی سرطانی و تخریب سلول سرطانی ایفا می‌کند.

شیمی درمانی

نانوذرات طلا را به‌عنوان حامل‌های هوشمند برای انتقال داروی شیمی‌درمانی به سلول هدف استفاده می‌کنند. در این روش، سلول‌های سالم بسیار کمتری دچار آسیب شده و اثربخشی دارو بالا می‌رود که این امر نشان‌دهنده دقت بالای کاربرد طلا در پزشکی برای درمان‌های تهاجمی است. توجه داشته باشید که در شیمی‌درمانی، محافظت از بافت‌های سالم، یکی از حیاتی‎‌ترین اهداف است.

تحقیقات نوین نشان داده‌اند که برخی ترکیبات طلا توانایی مهار تکثیر سلول‌های سرطانی را دارند. لازم به ذکر است که معمولاً در مواجهه با سرطان از درمان ترکیبی استفاده می‌کنند. برای مثال، نانوذرات طلا در پرتودرمانی، به‌عنوان مکملی بر شیمی‌درمانی بیمار و نمونه‌ای موفق از کاربرد طلا در پزشکی ایفای نقش می‌کنند.

پروتزهای مفصلی و استخوانی

طلا در ساخت پروتزهای مفصلی و استخوانی به دلیل سازگاری زیستی بالا، مقاومت در برابر خوردگی و استحکام مناسب، کاربرد ویژه‌ای دارد. طلا را به‌ویژه در تجهیزات مربوط به مفصل‌های مصنوعی مانند پروتزهای زانو و لگن، به‌منظور افزایش طول عمر و بهبود عملکرد سازه به کار می‌برند تا کاربرد طلا در پزشکی ارتوپدی به حداکثر کارایی برسد. نانوذرات طلا نیز در پوشش‌دهی سطوح پروتزها کاربرد دارند. استفاده از طلا در پوشش سطوح پروتز جدا از کاهش خطر عفونت، به پیوند سریع‌تر با بافت‌های اطراف کمک می‌کند.

استفاده از طلا در پروتزهای استخوانی فرآیند بازسازی استخوان را تسهیل می‌کند. همچنین خطر پس‌زدگی ایمپلنت‌ها توسط بدن را کاهش می‌دهد که تاییدی بر اهمیت کاربرد طلا در پزشکی است.

جراحی‌های پزشکی

پایداری شیمیایی، سازگاری زیستی، شکل‌پذیری بالا و خواص ضدالتهابی، طلا را به یکی از فلزات اصلی ساخت ابزار‌های دقیق جراحی تبدیل کرده است. حفظ کیفیت و عدم زنگ‌زدگی و همچنین مقاومت بالا در برابر خوردگی، باعث شده تا متخصصان باتکیه‌بر کاربرد طلا در پزشکی، آن را به‌عنوان گزینه‌ای پایدار برای ساخت ابزار حساس به کار ببرند.

امروزه در جراحی‌های نوین، نانوذرات طلا به‌ویژه در جراحی‌های مربوط به سرطان کاربرد دارند. پوشش طلا در ایمپلنت‌های جراحی نیز خطر عفونت را به میزان قابل‌توجهی پایین نگه می‌دارد. این کاربردها طلا را به عنصری کلیدی در جراحی مدرن و ارتقای سطح کاربرد طلا در پزشکی تبدیل کرده است.

سخن پایانی

ویژگی‌های منحصربه‌فرد طلا، آن را به‌عنوان فلزی ارزشمند در علم پزشکی تبدیل کرده است. طلا مقاومت بالا در برابر خوردگی و زنگ‌زدگی، شکل‌پذیری و خواص ضدالتهابی دارد. کاربرد طلا در پزشکی دامنه گسترده‌ای را از پوشش ابزار، آلیاژهای ساخت قطعات پزشکی، ایمپلنت‌ها و داروسازی در بر می‌گیرد. از طرفی استفاده نوآورانه از نانوذرات طلا افق‌های تازه‌ای را در درمان‌های لیزری مربوط به سرطان و حمل دارو به سلول‌های بیمار سرطانی و یا ویروسی گشوده است. در آینده‌ای نه‌چندان دور شاهد افزایش اهمیت طلا در پزشکی خواهیم بود.

سوالات متداول