توسط : طلای شکن به طلایی میگویند که به دلیل وجود ناخالصی، خاصیت چکشخواری و نرمی خود را از دست داده است و هنگام ساخت، بهجای شکلگرفتن دچار ترک و خردشدگی میشود.. این طلا با طلای خام فرق دارد. طلای خام، همان طلایی است که بهطور طبیعی وجود دارد و به خاطر ویژگیهای خاص خود، انعطافپذیر نیست و برای استفاده در مصنوعات با فلزات دیگر ترکیب میگردد؛ اما طلای شکن به سبب وجود میزان بالای ناخالصیها، هم شکنندگی بالایی دارد و هم کیفیت مطلوبی ندارد. برای کسب اطلاعات بیشتر در این باره، همراه ما باشید.
طلای شکن چیست؟
طلای شکن نوعی طلا است که به خاطر ترکیب خاص یا وجود برخی ناخالصیهای فلزی، مقاومت خود را از دست میدهد و به آسانی در برابر فشار یا خمیدگی آسیب میبیند، ترک بر میدارد یا میشکند. این طلا، خلاف طلای خالص که از انعطافپذیری بالایی برخوردار است، نمیتواند بهعنوان یک زیورآلات مقاوم و بادوام استفاده شود.
شکستگی در این طلا به دلایل گوناگونی مانند ضربههای شدید، تغییرات ناگهانی دما، استفاده مکرر و … رخ میدهد. این اتفاقات موجب از دست رفتن استحکام آن میگردد. این نوع طلا در برابر رطوبت و مواد شیمیایی حساستر است و نسبت به تغییرات محیطی سریعتر واکنش نشان میدهد. با این طلا نمیتوان هیچ جواهری ساخت.
چرا طلا شکن میشود؟
عموم مردم تصور میکنند، ذوب طلا کار سادهای است یعنی فقط با قرار دادن طلا در کوره و حرارت دادنش، طلا آماده ریختهگری و قابلیت ساخت زیورآلات را پیدا میکند؛ اما در حقیقت، فرایند ذوب طلا بسیار پیچیده و حساس است. کوچکترین خطا میتواند نتیجه زحمات طلاساز را هدر داده و کیفیت طلای تولید شده را کاهش دهد. بهطورکلی 2 عامل اصلی به تولید طلای شکن منجر میگردد:
- وجود ناخالصی در طلا برای به دست آوردن طلای خالص و باکیفیت:
باید پیش از ذوب، ناخالصیهای موجود مانند سنگها و نگینهای غیرطبیعی بهطور کامل از طلا جدا گردند؛ در غیر این صورت، این ناخالصیها در فرایند ذوب با طلا ترکیب شده و باعث شکسته شدن آن خواهند شد. - عدم دستیابی طلا به دمای ذوب مناسب:
برای ذوب کامل طلا باید آن را در دمای حدود ۱۰۶۴ درجه سانتیگراد حرارت داد. این حرارت با کورههای گازی، الکتریکی یا مشعلهای هوا گاز تأمین میگردد. اگر طلا به دمای مناسب نرسد و به قالب ریخته شود، ناخالصیها در آن باقی میمانند و طلای شکن به وجود میآید.
بیشتر بخوانید:اصطلاحات بازار طلا: آشنایی با اصطلاحات پرکاربرد
عیار طلای شکن چند است؟
عیار طلای شکن مقدار ثابتی ندارد، زیرا این نوع طلا مستقیم از ساختار شیمیایی و میزان ناخالصیهای باقیمانده در فرایند ذوب تأثیر میپذیرد. در اغلب موارد، عیار این طلای ناب بین عیار ۵۸۵ (طلای ۱۴ عیار) تا عیار ۷۰۰ قرار میگیرد، اما آنچه باعث شکنندگی میشود نه عدد عیار، بلکه وجود ناخالصیهای غیرطبیعی مثل مس اضافی، فلزات درجهدو، باقیمانده سنگ یا نگین و رسوبات ناشی از ذوب ناقص است.
به همین دلیل ممکن است طلایی با عیار بالا هم شکننده باشد. در تحلیل خواص فنی طلای شکن باید دانست که اگر ترکیب فلزی در ذوب درست کنترل نشود، آلیاژ نهایی پیوستگی مولکولی خود را از دست میدهد و هرچقدر هم عیار مناسب باشد، طلا ترک میخورد یا میشکند. به همین دلیل، تشخیص عیار تنها معیار مناسبی برای ارزیابی طلای شکن نیست و ساختار آلیاژ اهمیت بیشتری دارد.
پایداری این نوع طلا زمانی کاهش مییابد که نسبت فلزات آلیاژی بهدرستی تنظیم نشده باشد و مقدار فلزاتی مانند روی، نقره کمکیفیت یا مس بازیافتی بیش از حد مجاز باشد. بهطور معمول، طلای استاندارد ۱۸ عیار باید ۷۵ درصد طلا و ۲۵ درصد آلیاژ مقاوم داشته باشد، اما در طلای شکن این درصدها دچار اختلال میشوند و به همین دلیل رفتار فلزی آن غیرطبیعی است. با این اختلال طلا هنگام خمکاری، ریختهگری یا حتی استفاده روزمره امکان دارد که ترکهای ریزی بخورد. بنابراین در بررسی فنی، عیار ممکن است استاندارد باشد، اما ساختار کاملاً ناسالم باشد و طلا شکن شود. این یکی از دلایلی است که هنگام خرید، تنها به مهر عیار توجه نکنید.
در نهایت، هنگام ارزیابی این نوع باید علاوه بر عیار، به «روش ذوب»، «نوع آلیاژ»، «منبع طلا» و حتی «شرایط نگهداری» هم توجه کنید. طلافروشیهای معتبر معمولاً طلای شکن را از چرخه ساخت خارج میکنند، اما برخی مراکز غیرمجاز ممکن است این طلا را در قالب طلای ذوبشده معمولی عرضه کنند. برای تشخیص دقیق عیار و کیفیت ساختار طلا، بهترین روش استفاده از دستگاههای آنالیز XRF یا تست آزمایشگاهی است. این ابزار مشخص میکنند طلا علاوه بر عیار، از نظر ترکیب و چگالی ساختار استاندارد دارد یا خیر و آیا خطر شکنندگی وجود دارد یا نه.
چطور طلای شکن را تشخیص بدهیم؟
طلای شکن کیفیت پایینی دارد و خرید آن برای خریدار، خسارت به بار میآورد. گاهی برخی طلافروشان از ناآگاهی مشتریان سادهلوح خود سوءاستفاده کرده و این نوع طلا را بهعنوان طلای اصل و مرغوب به آنها میفروشند.
بنابراین، آشنایی با راهکارهای شناسایی این نوع طلا اهمیت بسیاری دارد. تشخیص این طلا از طلای اصل کار سادهای نیست؛ اما داشتن اطلاعاتی در این زمینه خالی از لطف نبوده و ممکن است در مواقعی مفید واقع شود. روشهای شناسایی طلای شکن به شرح زیرند:
- گوش دادن به صدای طلا: در این روش باید طلا را از ارتفاع نیم متری روی زمین رها کنید. در صورتی که صدای ناشی از برخورد «زنگدار» باشد، احتمالاً طلا «اصلی و باکیفیت» است؛ اما اگر صدای ایجاد شده «بم» باشد، احتمال «شکن بودن آن» بالاست. این روش از لحاظ علمی تأیید نشده و ممکن است همیشه تفاوت بین طلای شکن و طلای مرغوب را آشکار کند.
- کمک گرفتن از دستگاههای پیشرفته: این دستگاهها امواج خاصی را ارسال میکنند که با برخورد به طلا، میتواند شکن بودن یا خلوص آن را مشخص کند.
گرفتن شکن طلا
برای گرفتن شکن طلا و به دست آوردن طلای خالص و باکیفیت، باید فرایند ذوب دوباره تکرار شود. مراحل این کار به شرح زیر است:
- ابتدا برای انجام این کار، طلا در محلول تیزاب قرار میگیرد تا ناخالصیهای آن جدا شود؛
- پس از آن، طلا با حرارت ۱۰۶۴ درجه، درون کوره ذوب میگردد؛
- زمانی که طلا کاملاً ذوب شد، آن را در قالبهای مخصوصی به نام «ریژه» میریزند؛
- پس از خنک شدن کامل، طلایی باکیفیت و مقاوم به دست خواهد آمد.
طلای شکن با طلای شکسته و سوخته چه تفاوتی دارد؟
آیا میدانید طلای شکسته چیست؟ برخی افراد ممکن است طلای شکن را با طلای سوخته اشتباه بگیرند. در حقیقت، طلای شکسته شامل زیورآلات قدیمی است که به مرور زمان دچار خرابی یا آسیب شدهاند؛ مانند دستبندی که زنجیر آن پاره شده، انگشتری که بخشی از آن ترک خورده یا دچار لبپریدگی شده است. طلای سوخته هم نوعی طلاست که درخشندگی اولیه خود را از دست داده و ظاهری کدر دارد.
وجه تمایز اصلی طلای شکن و طلای سوخته در «دلیل و نوع نقص» آنهاست. طلای شکن به خاطر وجود ناخالصیها و ترکیبش با فلزات اضافی، ساختار شکنندهای پیدا میکند؛ در حالی که طلای سوخته به سبب قرار گرفتن در معرض حرارتهای بالا و تغییرات ساختاری ناشی از فرایندهای نامناسب، خواص اصلی خود را از دست داده و ناپایدارتر شده است. در نتیجه، طلای سوخته نسبت به طلای شکن، بافتی ضعیفتر و ظاهری تیرهتر و کدرتر دارد؛ این موضوع ناشی از سیاه شدن طلا در اثر حرارت است.
طلای شکن بخریم؟
طلای شکن به خاطر ساختار شکننده و ناپایداری که دارد، برای استفاده روزمره مناسب نیست. این نوع طلا بهراحتی ترک میخورد یا میشکند و هزینه احتمالی برای تعمیر یا تعویض آن گاهی اوقات بیشتر از حد انتظار است. ناخالصیهای موجود در طلای شکن، ارزش آن را از طلای خالص کمتر میکند و قیمت طلای شکن را در بازار کاهش میدهد. این طلا برای افرادی نیست که دنبال خرید زیورآلات با کیفیتاند یا قصد سرمایهگذاری روی طلا را دارند.
قیمت طلای شکن امروز
قیمت طلای شکن را خلاف طلای استاندارد، دقیقاً مطابق نرخ طلای ۱۸ عیار یا طلای آب شده معامله نمیکنند و معمولاً کمتر از ارزش روز طلا قیمتگذاری میگردد. دلیل اصلی این کاهش قیمت، وجود ناخالصیهای مخرب و احتمال زیان در فرایند دوبارهذوب است. در بازار امروز، قیمت طلای شکن را معمولاً ۲ تا ۸ درصد پایینتر از قیمت روز طلای آب شده تعیین میکنند، اما این عدد بسته به میزان ناخالصی، کیفیت ذوب و برند خریدار متغیر است. مهم است بدانیم که هیچ نرخ تابلو یا قیمت رسمی برای طلای شکن وجود ندارد و قیمت آن کاملاً «توافقی» است. در تحلیل بازار، طلای شکن را همیشه با نرخ پایینتر میخرند چون احتمال دورریز و خسارت هنگام ذوب دوباره وجود دارد.
در شرایط بازار فعلی که قیمت طلا تحت تأثیر نرخ جهانی و نرخ ارز بهصورت روزانه تغییر میکند، قیمت طلای شکن نیز متناسب با همین نوسانات تغییر میکند، اما همچنان جایگاه آن در بازار «طلای دستدوم و ضایعاتی» باقی میماند. مراکز معتبر طلاسازی معمولاً طلای شکن را بهعنوان ماده اولیه کمکیفیت دستهبندی میکنند و بنابراین حاضر نیستند آن را با نرخ طلا استاندارد خریداری کنند. نسبت افت قیمت ممکن است در برخی روزها بالاتر باشد؛ مخصوصاً زمانیکه میزان تقاضا برای طلای آب شده زیاد است و تولیدکنندهها برای جلوگیری از کاهش کیفیت، طلای شکن را کمتر میپذیرند.
برای بهدستآوردن قیمت دقیق طلای شکن توصیه میکنیم از واحدهای معتبر، نرخ لحظهای طلای آب شده را مبدا قرار دهید و سپس بر اساس مقدار ناخالصی و کیفیت ذوب، درصد کسر ارزش را محاسبه کنید. برخی طلاسازان بین ۳۰ تا ۷۰ هزار تومان بهازای هر گرم کمتر از قیمت طلای استاندارد خرید میکنند. اما اگر طلای شکن بسیار ضعیف باشد، این اختلاف میتواند بیشتر نیز شود. بهترین کار این است که هنگام فروش، چند قیمت از مراکز مختلف بگیرید تا اختلافها مشخص شود و بتوانید نزدیکترین قیمت به ارزش واقعی را دریافت کنید. همچنین میتوانید برای اطلاع از قیمت طلا به صفحه گلدیکا رجوع کنید.
بیشتر بخوانید:100 اصطلاح طلافروشی به انگلیسی که باید بدانید
طلای آب شده با طلای شکن چه فرقی دارد؟
طلای آب شده و طلای شکن هردو نتیجه فرآیند ذوب طلا هستند، اما تفاوت ساختاری اساسی میان این دو وجود دارد. طلای آب شده چیست؟ طلایی است که پس از ذوب مجدد آن، ناخالصیهایش جداسازی شده و در قالبهای استاندارد ریژه میریزند و بهعنوان ماده اولیه باکیفیت برای ساخت زیورآلات استفاده میکنند. در مقابل، طلای شکن محصول یک ذوب ناقص، وجود ناخالصی اضافی یا آلیاژ نامناسب است و رفتار مکانیکی آن کاملاً ناپایدار است. طلای آب شده قابلیت تبدیل به مصنوعات جدید دارد، اما طلای شکن برای تولید دوباره مناسب نیست و باید ابتدا بازفرآوری شود.
از نظر فنی، طلای شکن چگالی، استحکام و پیوستگی مولکولی مطلوب را ندارد و هنگام خمکاری یا نورد کردن میشکند، در حالیکه طلای آب شده باکیفیت در کارخانه طلاسازی چندین مرحله کنترل کیفیت را پشت سر میگذارد. طلای آب شده حتی در قالب شمش کوچک، باریکه یا قطعات ریژه، استاندارد مشخصی دارد؛ اما طلای شکن ساختار یکنواخت ندارد و ممکن است در بخشهایی متراکم و در بخشهایی بسیار ضعیف باشد. طلای آب شده با همین تفاوت در بازار طلافروشان ارزش بالاتری نسبت به طلای شکن دارد.
از نظر قیمتی نیز، طلای شکن را همیشه ارزانتر از طلای آب شده معامله میکنند، زیرا فروشنده باید ریسک دوبارهذوب و احتمال دور ریز را حساب کند. طلای آب شده استاندارد عملاً همان ارزش طلای روز را دارد، اما طلای شکن ارزش کاهشیافته دارد و قیمت آن را با کسر درصدی مشخص تعیین میکنند. از نظر کاربرد نیز، از طلای آب شده بهعنوان ماده اولیه تولید استفاده میکنند، در حالیکه طلای شکن فقط در صورتی قابل استفاده است که دوباره پالایش و ذوب شود. بنابراین انتخاب میان این دو کاملاً وابسته به نیاز و هدف خریدار است؛ اگر هدف سرمایهگذاری است، طلای آب شده گزینه امنتری است.
طلای شکن چیست؟ نکاتی که قبل از خرید باید بدانید
شناخت طلای شکن و تفاوت آن با طلای آب شده به شما کمک میکند از زیانهای احتمالی دور بمانید و انتخابی آگاهانه داشته باشید. طلای شکن بهدلیل ناخالصی، ذوب ناقص و ساختار ناپایدار، ارزش و استحکام لازم را ندارد و برای ساخت یا سرمایهگذاری مناسب نیست. در مقابل، طلای آب شده پس از پالایش کامل، کیفیت استاندارد و قابلیت استفاده مجدد دارد. بررسی عیار، ترکیب آلیاژ و منبع خرید بهترین راه برای پیشگیری از خرید طلای شکن است. با شناخت دقیق این موارد، تصمیمگیری در بازار طلا امنتر و مطمئنتر خواهد بود.
